| Tiyatro Kursu  | Şirket Tiyatrosu
Tiyatro Dünyası
Tiyatro Dünyası Bu Sahnede...
 
Ana Sayfa  |  Hakkımızda  |  Yazılar  |  Haberler  |  Yazarlar  |  Tiyatro Oyunları  |  Tiyatro Grupları  |  Sanatçılar  |  Kaynak  |  Duyuru Panosu  |
Yazarlığın Ağırlığı, Eleştirmenin Hafifliği
Melih Anık



Aniden zihninde bir şimşek çaktı. Önceki yıl onu çok etkilemiş olan bir olayı hatırladı. Komşusu Bibilov, metresi Anna ile yaşıyordu ama çocuklarının Alman dadısına duyduğu ilgiden dolayı Anna’ya kötü davranıyordu. Bibilov’un sarışın Fraulein’la evleneceğini öğrenen Anna evden kaçmış ve kendini bir yük treninin altına atmış, ölmeden önce Bibilov’a bir mektup bırakmıştı “Siz benim katilimsiniz.. Mutlu olunuz, şayet katiller mutlu olabiliyorsa”

Yazar bunu bir kitapta kullanmayı düşünmemişti ama otopside gördüğü Anna’nın cesedinin hayâli gözlerinin önünden bir türlü gitmemişti.

O sıralar evlilik ve kadın hakları konusu toplumun ilgisini çekiyordu. Bir gün oğlunun masasına bıraktığı bir kitabı açıp, karşısına çıkan öykünün ilk cümlesinin etkisi altında kalarak kendi romanının ilk cümlesini not etti.

Romanını yazmaya başladığında modellerini çevresinden topluyordu, karakterlerini betimlemek için kendinden, kardeşinden, karısından, çocuklarından veya arkadaşlarından bir şeyler “araklıyordu”. Hatta dönemin maliye bakanından, mabeynciden birtakım özellikler aldı. Romanın baş karakteri, Puşkin’in kızına benziyordu. Kadının bedenine uyacak ruhu bir başka arkadaşından aldı. İkinci evliliğini yapan kız kardeşinin yaşadıklarından, sosyetede yaşanan bir skandaldan yansıyanlardan yararlandı. Kendi resmini yapan bir ressamı romanında kullandı. Yazar, görüş alanına giren her şey ve herkesten bir şeyler alıyordu.

Romanının ilk fasikülleri övgüyle karşılanınca “Yazarlık korkunç bir iş, ruhu kirletiyor” diyordu. Hatta zaman zaman umutsuzluğa düşüyor ; roman kişileri, kendi istediklerini yazara dayatmaya başladıklarında “Keşke romanı bir başkası bitirse” diye bezginliğe düşüyordu. Başlangıçta kadın kahramanını sevmezken farkında olmadan yarattığı günahkâr kadına ilgi duymaya başladı, onu kendinden geçerek tasvir etti. Romanda İncil’in resmedilmesinden, Zola’nın romanlarından, Tyndall’ın radyan ısısıyla ilgili teorilerinden, Schopenhauer’in öğretilerinden, Lassalle’in önerdiği işçi birliği teorilerinden bahsetti.

“Bir eserin iyi olabilmesi için dile getirdiği ana temayı sevmek gerek” diyordu yazar “Bazen yazmak için oturuyorum ve kendimi daha geniş bir yolda buluyorum”
Romanının son fasikülüne geldiği sırada Türklere karşı savaş açıldı. O ortamda savaşa karşı çıktı, savaşın savunulmamasını salık verdi. Dostoyevski , bu nitelikte bir yazarın bu derece önemli bir mesele hakkında Rus toplumunda ayrı düşmesine üzüldüğünü açıkladı, onu akıl bozukluğu, doğaya karşı suç işlemekle suçladı. Ortaya çıkan romanda gereksiz uzatmalar olduğu; romanın melodramatik bir saçmalık olduğu söylendi; hatta “içinde bir fikrin gölgesi bulunulan yarım sayfa bile yok” denildi. Yazar, halkın ahlâkını düşürmeye çalışmakla suçlandı. O kendi doğrularında direndi ve “her kelimeyi her cümleyi düşünüp taşınarak yazdığını” söyledi, ifadelerini canla başla savundu ve en önemsiz değişiklikleri bile reddetti.

Yazar Tolstoy, eser Anna Karanina’dır.

Haldun Taner’in Keşanlı Ali Destanı oyunu üzerine son zamanlarda yazılanları okuyunca bir yazarın eser yaratırken yaşadıklarını düşündüm. Biliyorum ki dünya edebiyatında Anna Karanina tek örnek de değil. Keşanlı Ali’nin Kürt Cemali yapılarak “yanlışın düzeltilmesi” gibi saçma sapan bir iddia ile tartışmanın sürüklendiği zeminin kayganlığı karşısında aslında bu tartışmalarda “tehlikeli” bulduğum hususun “yazar”ın egemenlik alanına müdahale ve baskı olarak görmemden kaynaklandığını hissettim. Zira Haldun Taner gibi bir isim üzerine yapılan bu tartışmaların(?) ona bir toz tanesi olarak düşmeyecek kadar önemsiz olduğunu; bu arada “sol görünüşlü” tanımı ile bir paragrafta haklarında “hesap kesilen” Gülriz Sururi, Mehmet Akan, Genco Erkal ve Meral Çetinkaya gibi tiyatromuzun çınar sanatçılarını, bu toz dumanın yok edemeyeceğini biliyorum.

Yazarlarımızın, sanatçılarımızın mahkûm edildikleri bir dünyanın kabahatini onlara yüklemek haksız geliyor bana. Üzüntüm, sağ duyu ile düşünmeden ortaya atılan iddiaların beslenebileceği, hazır bir ortamın olmasıdır. Traji komik olan ise Haldun Taner hayatta olsaydı kimse bu iddiayı yapamazdı. Onun yokluğunda yapmak da Fırat Güllü’nün “Böyle bir hazırlığı var mı?” dediği birine düştü.

Ben Keşanlı Ali’den memnunum. Zira onun Keşanlı ya da Ali olup olmaması beni ilgilendirmiyor ve oyunun salt bu tercihe indirgenmesini de anlamıyorum.

Ortaya konan esere gereken değeri vermeden, varsayımlar yaparak kendinde eseri değiştirmek hakkını bulmak öncelikle yazara hakarettir. Kaldı ki öyle anlamayı tercih edenlerin ve gündem yaratmaya çalışanların yaptıkları “tarih okuması”nın doğruluğunu kanıtlama şansımız da yok. Bunu “Beyaz Türk”e getirerek Haldun Taner üzerinden Mc Carthy’cilik mi oynayacağız? Bu anlayışla ebediyete göçmüş yazarlarımızı sorgulamak, tiyatromuzun çınarlarına dil uzatmak ne kadar vicdanîdir? Sırada hangi yazar ve karakteri var? Bu bakış açısını resmileştirmenin bugünün ve yarının yazarları için nasıl bir atmosfer oluşturduğunun farkında mıyız acaba? Öte yandan eline aldığı oyunu istediği gibi yorumlayan tiyatrocularımızın elini kolunu bağlayan mı var? Yap bir Kürt Ali, Laz Ali, Çerkes Ali..

Dünya oynamış Keşanlı Ali Destanı’nı. 1964 den beri İngiltere, Almanya, Lübnan, Çekoslavakya, Macaristan ve Yugoslavya’da yüzlerce kez oynanmış. O ülkelerde hep Türkler mi seyretti; Keşan’ı , Ali’yi bildikleri için mi sevdiler, övdüler o oyunu? Her ülkede olan “Şehre tepeden bakan bir gecekondu mahallesi”nin evrenselliği, oyunun içerdiği “zarif ve derin taşlama”değil midir oyunu alkışlatan? Önümüze serdiği toplumumuzdaki yanlış koşullandırmayı es mi geçelim? Baş edilmez zorbalığa karşı kurnazlığın oyununu görmeyelim mi? Vatandaş olmaya duyulan sınırsız özlemin alaycı ve dokunaklı anlatımı üzerine acı acı düşünmeyelim mi? Haraç alma ilkesine dayalı zorba düzen içinde kendine kahraman arayan, bulduğunu tüketen ama gene de sorunlarından kurtulamamış, gerçeği kendine göre kurgulayan ve destanlar yaratan Sineklidağ; güçlünün koyduğu yasanın egemen olması ; hile ile muhtar seçilen Ali ve hileye teşne, yarattığı kahramanın sömürüsüne hedef olan mahalleli, sınıf atlamaya kışkırtan düzen, Ali’nin nereli olduğundan daha mı önemsiz? Bu sorunlar tüm insanlığa ait değil mi? Keşanlı Ali Destanı’nın tiyatromuzda açtığı rolü görmemek için başka taraflara mı bakalım? Oyunun vurguladığı kitle psikolojisini yok mu sayalım; “Türk seyirlik oyunlarının çağdaş bir bileşimi olmasını” göz ardı mı edelim? Yalçın Tura’nın mükemmel müziğini harcayalım mı? Keşanlı Ali Destanı’nda konuşulacak onlarca başlık varken Ali’nin takkesini Veli’ye giydirmenin mantığı ne, hangi aklın ortaya attığı saçma? Kimin haddi? KUŞA mı BAKALIM!

Kaldı ki Haldun Taner’e atfedilen “Konu ne kadar bizdense oyunun üslûbu da o kadar bizden olsun istiyordum” sözlerinin bu kadar yanlış anlaşılmasına ne demeli? “Konu ne kadar bizdense…” demiş yazar. Aslında bunu “okumakta” bu kadar sağır ve kör olunur mu(ön yargılı mı desem?)? “Konu ne kadar bizdense…” Konuyu Kürt Cemali hikâyesinden aldığını biliyor, ondan aldığını bilenlerin olduğunu da biliyor Taner. Bir gün bazılarının timsah gözyaşları ile ruhunu bu şekilde taciz edeceğini görmemiş midir Haldun Taner? Haldun Taner’i tanıyanlar herhalde bu komplo teorisini şaşarak izlemişlerdir. Kendisini tanımaktan onur duyan biri olarak, Haldun Taner’in engin entelektüel dünyası ve insanlığını düşündüğümde, bugün onu bir kalemde silenlerden çok daha zeki ve akıllı ve ağzından çıkanı ve ne yaptığını bilen biri olduğu benim için o kadar net ve kesin ki. Ne demiş Taner: “Konu ne kadar bizdense..” Kürt Cemali’yi “bizden” yapmış, ayrım yapmamış Haldun Taner! Yazıyı okuyan herkes kendi “kurduğu dünyaya” göre yorumlayacaksa işte benden de bir öneri.

Tarihte Anna Karanina “yanlışlığının”(!) düzeltilmesi isteyen biri çıkmamış; esere “Bibilov’un Metresi Anna” demeye cesaret edememiştir aklı başında hiç kimse. Dostoyevski bile yıpratamamış Tolstoy’u. Haldun Taner’e dil uzatanların Dostoyevsky olmadığını biliyoruz. Nesiller birbirini izleyecek, toplum baştan aşağı değişecek ama bu eserler herkes tarafından okunmaya, seyredilmeye devam edecektir. Türkiye’de yaşayan herkesin derdini dert edinmiş olduğu için Türkiye’yi birleştiren Keşanlı Ali Destanı’ndan şeytanın aklına gelmeyeni çıkarmak için akıl tutulmasına uğramış olmak gerek(ön yargılı değilseniz). Ne mutlu ki oyun, Türkiyeli tüm insanlar tarafından anlaşılmış ve sevilmiştir. Her şeye rağmen ve karşı, Türkiyeliler onu koruyacaktır, ben buna inanıyorum.

Melih Anık
http://hayatinnabzi.blogspot.com

Not:
Tolstoy ile ilgili kısım Henri Troyat’nın “Lev Tolstoy” isimli biyografisinden alınmıştır. (İletişim Yayınları)
Keşanlı Ali Destanı üzerine yazılanlar Ayşegül Yüksel’in “Haldun Taner Tiyatrosu” isimli eserinden alınmıştır.(Bilgi Yayınevi)

Yazarın Tüm Yazıları


Paylaş      
Yorumlar

Bu Oyun Hakkındaki Görüşlerinizi Paylaşın !

İsim
Mail  (Yayınlanmayacak)
Yorum
Güvenlik Kodu= 424
Lütfen bu kodu yandaki kutuya yazınız
 

    Son Eklenen Yazılar     En Çok Okunan Güncel Yazılar
27 MART… UMUDUNU ARAYAN BİR GÜN (Ahmet Yapar)
YOKLAMA LİSTESİ (Skeç)
    Tüm Tiyatro Yazıları

    Bu Tarihte Yayınlanan Diğer Yazılar
    Bu yazının yayınlandığı tarihte gündemdeki diğer yazılar aşağıda listelenmiştir...

  • Görünmeyen - Tiyatro Karnaval (Ayşe Müge Gerdan) - 10/18/2011
  • Tiyatro Neden Yapılır? (Kaan Erkam) - 10/13/2011
  • Işığa Uçak Bileti (M. Erkul Eğilmez) - 10/10/2011
  • Asu Maro'ya Açık Mektup (Salih Dündar Müftüoğlu) - 10/9/2011
  • Yazının Üstünde Uyumak ve Yaşamın Kayaları (Melih Anık) - 10/7/2011
  • TOMEB'den Bay Bilginer'e (Tiyatro Oyuncuları Meslek Birliği) - 10/5/2011
  • Yılmaz Güney Çok Yaşa (Üstün Akmen) - 10/3/2011
  • Yeni Sezon… Geç Kalınmış Yazılar/ Cüneyt Çalışkur'a Saygı ve Rahmetle… Kredi Kartı-Vak'aaaaa (İhsan Ata) - 10/3/2011
  • Medyatik Polis Rüstem (Mustafa Acar) - 10/3/2011
  • Haluk Bilginer'e Açık Mektup - Yakıştı mı? (Melih Anık) - 10/3/2011
  • Yazarlığın Ağırlığı, Eleştirmenin Hafifliği (Melih Anık) - 10/1/2011
  • Zaman Dilimlerine Değer Kazandırmak (Üstün Akmen) - 10/1/2011
  • Teşekkür Ederim Sevgili Seyirci… (Ayşe Burcu Eren Önen) - 9/26/2011
  • Oyun Seçme Sanatı (Melih Anık) - 9/20/2011
  • Geçmişin üzerimizde bıraktığı tatlı ekşi izler, buruk hüzünler (Pınar Çekirge) - 9/20/2011
  • AKM İçin Bu Kadar Yumurta ve Yumurtlama Yeter Be Bakanım (Üstün Akmen) - 9/20/2011
  • Karnı ağrıyan Prometheus - Zincire Vurullmuş Prometheus (Ayşe Burcu Eren Önen) - 9/19/2011
  • Yine Yeniden Her Zaman Tiyatro (Yurdagül Yurtseven) - 9/19/2011
  • Karanlığın Çocukları (Üzeyir Lokman Çaycı) - 9/16/2011
  • Kral Boş (Üzeyir Lokman Çaycı) - 9/16/2011
  • İstanbul AKM'yi Yakın! Ama Bekletmeyin, Kibritinizi Hemen Çakın! (Üstün Akmen) - 9/16/2011
  • Çocuk Tiyatrosu'nda Yeni Arayışlar – 1 (Rasim Aşın) - 9/16/2011
  • Kültür Politikaları ve Bir Kültür Çınarı : Faruk Pekin (Melih Anık) - 9/13/2011
  • Şems Unutma... (Ayşe Burcu Eren Önen) - 9/4/2011
  • Yazar ile Hayâli bir Sohbet (Melih Anık) - 9/4/2011
  • Sevinç Aktansel - Taziye Sayfası (Tiyatro Dünyası) - 8/26/2011
  • Generaller, Çay ve Barbekü / Boris Vian ve Engin Alkan (Melih Anık) - 8/18/2011
  • Kültür Ayrı Turizm Ayrı mı? (Özer Arslanpay) - 8/18/2011
  • Oyunculuk Bölümüne Girecek Adayın Bilmesi Gerekenler (İhsan Ata) - 8/17/2011
  • Bakan Günay'a Bir İki Zorunlu Hatırlatma (Üstün Akmen) - 8/17/2011
  • Bir -Münasebetsiz- Komedi (Röportaj) (Onur Şimşek) - 8/16/2011
  • Hillay Clinton'a Açık Çağrı: Artık Sabrımız Tükendi, ABD ve NATO Olaya El Koysun; AKM Yıkımı Durdurulsun! (Savaş Aykılıç) - 8/15/2011
  • Bir Damla Gözyaşı ve Tebessüm:Yeşim Koçak'tan Mutfak Söyleşileri (Melih Anık) - 8/15/2011
  • Üstü Kalsın (Arda Aydın) - 8/15/2011
  • Kız Kafası (Yurdagül Yurtseven) - 8/15/2011
  • Yeşim Özsoy Gülan Proje'si: Yüzyılın Aşkı (VDŞT) (Melih Anık) - 8/5/2011
  • Tiyatro Sanatının Başat Sorunlarından Eğitmen Olgusu - 1 (Hakan Urcu) - 8/3/2011
  • 20 Temmuz 2011 ve Köyümüzde Şenlik Var (Hüseyin Köroğlu) - 8/3/2011
  • Keşke (Arda Aydın) - 8/3/2011
  • Çiçek Arif'in -Çiçek Barı-ını da Mazime Gömdüm (Üstün Akmen) - 8/3/2011
  • Konservatuvar giriş sınavları (Tuncer Cücenoğlu) - 7/15/2011


  • Tiyatro Kursu Başlıyor!
    15 Kasım'dan itibaren her PAZARTESİ Kadıköy'de!
    Çalışanlara yönelik hobi sınıfı!

    Çocuklar için Drama ve Tiyatro Kursu!
    13 Kasım'dan itibaren her CUMARTESİ Kadıköy'de!
    7-9 yaş grubu için hem eğlenceli hem öğretici..



    Duyuru Panosu!



    Son Eklenen Tiyatro Oyunları

         Güncel Yazılar

    Yazar olmak ister misiniz?
    Yazar olarak tiyatrodunyasi.com ailesine katılmak, yazılarınızı yüzbinlerce tiyatroseverle paylaşmak isterseniz tiyatrodunyasi@tiyatrodunyasi.com adresine mail gönderebilirsiniz...

    Mail Listemize Üye Olun

         Güncel Haberler
    "İyilik Yayıncılığı" İsimli Sosyal Sorumluluk Projesi, Bir Çok Sevilen İsmi Bir Araya Getirdi
    Küçükçiftlik Bahçe Tiyatrosu'nda Oyunlar Devam Ediyor

    Tiyatro Dünyası'nı takip Edin
     
     |  ..