| Tiyatro Kursu  | Şirket Tiyatrosu
Tiyatro Dünyası
Tiyatro Dünyası Bu Sahnede...
 
Ana Sayfa  |  Hakkımızda  |  Yazılar  |  Haberler  |  Yazarlar  |  Tiyatro Oyunları  |  Tiyatro Grupları  |  Sanatçılar  |  Kaynak  |  Duyuru Panosu  |
Kendinizi Politikacılara Bırakmayın, Kendi Kendinizi İyileştirin Oyunu: Elektra
Üstün Akmen




Tadashi Suzuki, hiç kuşkusuz 20.Yüzyılın ve yüzyılımızın çok önemli bir tiyatro yorumcusu. 1998 yılında 10. Uluslararası İstanbul Tiyatro Festivali’nde “Dionysos” adlı oyun ile ülkemize ilk kez konuk olmuş: “Bilinç bir hapishanedir ve bu hapishanenin duvarları tarihtir. Tarih ise coşkun toplumsal birlik ruhu ile dışlanmış, yabancılaşmış bireysel ruh arasındaki ilişkiden oluşur. Var olmanın bu iki biçimi mistik tarih arkının iki kutbudur”u işlediği oyunuyla tiyatroseverlerin büyük beğenisini toplamıştı. 2006 yılında yapılan 4. Uluslararası Tiyatro Olimpiyatları kapsamındaysa, İstanbul AKM Büyük Salon'da çarpıcı bir Çehov rejisi izletmişti bizlere: “İvanov”. “Ivanov”, Çehov’un ilk dönem oyunlarındandı ve özyitişin başlangıcı ile sonrasında Ivanov’un çaresizliğini anlatıyor, öz eleştirisini veriyordu. Oyun sırasında sahnede görülen tekerlekli sandalyeliler ya da sepetler içinde yaşayan insanlar İvanov’un hayal gücünün yarattığı figürlerdi. Düş dünyasından kopup gelen kâbus-düş arası plastik görsellerdi.

17. Uluslararası İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında, Avusturyalı şair ve yazar Hogo von Hofmannsthal’ın (1874–1929) yüzyıl başı özgün Euripides uyarlamalarından yola çıkarak Richard Strauss için yazdığı librettodan sahneye aktarılan bir Tadashi Suzuki yorumu daha izledik. Rejisi, oyunculuk becerisi, müziğiyle unutulmaz mükemmellikteki “Elektra”ydı izlediğimiz. Oyunculuk ve duygu gücünün yeterli olduğu ortamda, dil sorununun kendiliğinden ortadan kalkışını bir kez daha anladık. Oyuncunun bedeninden fışkıran enerjinin, nasıl olup da bir bedenin eşya gibi kullanılmasını sağladığına bir kez daha şaştık kaldık.

Suzuki, gene fiziksel tiyatro yapmıştı ve ışık, oyuncunun bedeni, yanı sıra hareket düzeni performansın yine baskın ve birincil öğeleriydi. Bu öğeler, oyunu ve Suzuki’nin amacını yeterince ortaya koydu, ama oyuncunun bunun üstüne sesini ve duygusunu iç enerjinin dışa vurumu biçiminde bina etmesi de doğrusu hiç fazla kaçmadı. Suzuki’nin “Elektra”sını, izlerken, Richard Strauss’un (1864–1949) Hogo von Hofmannsthal’ın librettosundan yola çıktığı “Elektra”sının dışavurumculuk felsefesinin müziksel bir belgeseli olduğu aklıma geldi. Yoğun psikolojik bunalımların müziğin yapısındaki yoğunlukla dışa vurulmasıydı Strauss’un “Elektra”sı ve Suzuki “Bütün dünya bir hastane ve bütün erkekler ve kadınlar bu hastanenin sakinleri bu, her zaman tiyatro çalışmalarımın itici gücü olmuş inancımdır. Başka bir deyişle, tiyatroyu, tiyatro yazarının gözlemlerini ve kavrayışını insanları hastalar olarak görerek kristalize ettiği bir ifade biçimi olarak görürüm. Bazı tiyatro yazarları doğal olarak buna karşı çıkabilir, ama benim iddiam o ki bütün büyük tiyatro oyunları kendilerini böyle yorumlara uygun hale getirirler. Bu yüzden bazı tiyatro eserlerim hastanelerde geçer daha doğrusu, akıl hastanelerinde. Elektra da istisna değil,” derken, bence bu trajedinin özelliğinin konusundan çok kendi anlatışında olduğunu vurgulamak istedi.

Evet… Olay örgüsü, bu yapımında da hiç önemli değildi Suzuki için, o sadece mitler arasından seçimini yapmış ve bu mitlerden birine bağlı efsaneyi kendisi için tersini çevirmişti. “Dionysos”da, “Ivanov”da olan iç daralmaları, kaygılı bekleyiş, korku “Elektra”da da vardı. Kahramanımız burada da iç çelişkilerden habersizdi, gerçekliğini bilincindeki değişikliklerin incelenmesinden çok, kendi yoğun varlığına borçlu olduğunun da bilincindeydi. Annesinden intikam alma fantezisi, Suzuki’nin çarpıcı yorumuyla geleneksel Japon tiyatrosundaki çeşitli görsel ve işitsel teknikler kullanılarak aktarıldı. Bir akıl hastanesinde geçen olaylarda Elektra babasının öldürülmesinden sonra, kardeşi Orestes’i uzaklara kaçırdı. Thyestes’in oğlu Aigisthos, Elektra ve Orestes’in babaları Kral Agamemnon Troya savaşındayken anaları Klytaimestra’yı ayartmış, geri döndüğü zaman da Agamemnon’u alçakça öldürmüştü. Elektra, utanç ve nefretten deliye dönmüş, ancak ezilmiş bir halde katillerin, yani anasının ve Aigisthos’un yanında kalmıştı.

Uzun bekleyişlerden sonra (Suzuki’nin “Elektra”sında kız kardeş olan) Orestes dönüp geldi. Annesi yalnızlığa terk etmişti Elektra’yı ve Elektra intikam duyguları içinde kıvranıyordu, ailesiyle bağları kopmuştu, yalnızlığıyla kol kola bir hastanede yaşıyordu ve tek isteği kendisini terk eden annesinden intikam almaktı. Bu isteği giderek bir fantezi, hatta giderek fantezi ötesi bir tutku halini aldı, ama iki kardeşin dramatik karşılaşmalarından sonra mitolojik öyküde beklenen olmadı. Ne Orestes, ne de Elektra annesinden ve anasını ayartan Aigisthos’tan intikam falan almadı, çünkü umutlarını karabasanlar basmıştı, intikam duyguları imgesellikte kalakaldı. Vahşi hayvanları andıran yabanıl giysisi içindeki Elektra’nın izleyicinin içini delen bakışları, hırıldayarak çıkardığı iç sesi, sert ve keskin dilinin yanı sıra, güçlü tutkuları ön saflarda yer aldı.

Sonrasında, oyunun ana ekseni Elektra ile annesi Klytaimestra arasındaki çatışmaya kaydı, Orestes geri planda bırakıldı. Artık “bütün dünya bir hastaneydi ve bütün erkekler ile kadınlar bu hastanenin sakinleriydi”. Geleneksel Japon tiyatroları Noh ve Kabuki ile kendi tiyatro teorisinden Antik Yunan tiyatrosuna kattığı tatlara hem görsel hem işitsel olarak geleneksel Japon Tiyatrosu’nun teknikleri kullanılarak “akıl hastanesi” yaratıldı ve seyirciye aktarıldı.

Gösterimin çözümlemesi, hastanenin hapis özelliği taşıyan yalın dekoruyla, minimalist bir estetikle seyirciye geçti. Makoko Niwa’nın inanılmaz titiz ışık çalışması elektrik tekniğinin uygulanmasıyla kalmadı, sahnedeki oyuna can kattı, estetik yanıyla sahneye ruh verdi. Orie Horiuchi’nin kostümleri düşünsel işlevi, anlamsal değeri yerine getirdi. Oyunculuklardaki ölçülülük, hareket düzenindeki olağanüstü uyum izleyiciyi daha oyun başlarken sahneye kenetledi. Bestelerin icracısı Midori Takada, oyunu izlemek için zaten yeterli bir nedendi ve müziğiyle oyunda tam anlamıyla olağanüstü bir atmosfer yarattı. Müzik, yeri geldiğinde akustik dekora dönüştü. Birkaç nota, oyun içinde şaşılacak biçimde eylemin yerini belirledi. Rahatça anlaşıldı ki, Tadashi Suzuki, oyuncusunun işaret ve dayanak noktaları üzerine eklemlediği, ancak izleyicinin düşüncesinin katılımıyla kendini belli eden yönlendirici devinduyumsal ve duygulanımsal şemayı mükemmel çizmişti. Oyun sonundaki alkışlarımdan büyük bölümü işte bu şemaya gitti.

Suzuki, andığım şemayı çizmekle de yetinmemişti. “Alt-partisyon” kavramının sınırlarını da hiç çekinmeden mükemmel olarak tanımlanabilecek nitelikte belirlemiş, dile dayalı metne sırtını yaslamadan, oyunun algılanılması gereken bölümlerini öne itmişti. Oyuncunun bedenini basit bir gösterge vericisi, izleyiciye yönelik işaretler göndermek için ayarlanmış birer semafor olarak görmemişti Suzuki; izleyicide enerji, arzu yönlendirmesi, itkilerin yükselişi, yoğunluk ve ritim etkileri uyandırtmıştı. Oyunu izletirken giderek Klytaimestra’nın da, Elektra’nın da, Orestes’in de bedenlerini içten algılatmıştı.

Kısacası, oyuncusunun sahne üzerindeki üretici konumunu unutmasına asla izin vermeyen Suzuki’nin, sahnelemenin göstergelerini de (tam olarak) kurmadığını, aksine bilerek ve de isteyerek yıktığını oyun sonrası düşünmeye başladığımda şıpınişi kavradım. Bu soluğu geniş, ağırbaşlı, görkemli ve yetkin tiyatroyu yürekten alkışladım. Anlatılan öykünün akışını belirleyen üst düzenin, olayların ortaya çıkışını ve birbirlerine zincirlenişini değiştirmeyişine hayran kaldım. Suzuki’nin karanlık ve anlaşılmaz güçlerin varlığına dayanan bir evren anlayışı kurmayışı, yine de kimi güçlerin insan kaderiyle oynamalarına engel olmadığını vurgulayışı, doğal dengeyi bozan anlamsız ve yersiz gururu kınayışı karşısında heyecanlandım. Yazgısından kaçamayacak durumda olan insanoğlunu resmetmişti, ezilen insanoğlunun karşısına da erkleri dizmişti, erklerin güçsüzlüğüne tanık oldukça zevkten kasıldım. Suzuki’nin insana bakışının kötümser ve umutsuz olmadığını anladım. İnsanın kötümserliği yalnızca, insanın geçiciliğini ve kurulu düzeni değiştirmeye kalkışmasının ne kadar tehlikeli olduğunu vurgulamasındaydı. Yine de insanlara baskı yapan katı ve acımasız yasaların, zamanla yerlerini daha hakkaniyetli bir adalet anlayışına bırakacağına inandım.

Suzuki: “Dünya, hatta yeryüzünün tamamı bir hastane olduğunda, iyileşmek için hiçbir ümit olmayabilir. Yine de nafile çaba bile olsa ne türden hastalıkların içinde kısılıp kaldığımızı sorgulamanın, günümüz dünyasında yaratıcılar olarak yaşayan sanatçıların sorumluluğu olduğuna inanıyorum,” demişti ya, bu yaklaşımıyla Suzuki’nin ”Elektra”da: “Kendinizi doktorlara, yani politikacılara bırakmayın, kendi kendinizi iyileştirmenin yollarını gene kendiniz arayın” demek istediğini anladım.

Tedavi için derhal kollarımı sıvadım…

Üstün Akmen
Evrensel Gazetesi


Yazarın Tüm Yazıları


Paylaş      
Yorumlar

Bu Oyun Hakkındaki Görüşlerinizi Paylaşın !

İsim
Mail  (Yayınlanmayacak)
Yorum
Güvenlik Kodu= 868
Lütfen bu kodu yandaki kutuya yazınız
 

    Son Eklenen Yazılar     En Çok Okunan Güncel Yazılar
'Ağaçlar Ayakta Ölür' - Nevra Serezli ve Tiyatro Kare (Füsun Akmen Balkaya)
Atam Siz Rahat Uyuyun Gençleriniz Size Layık - Yıllar Sonra 'Satıcı'nın Ölümü' - Bir Büyük Sanatçı Argun Kınal'a Veda
    Tüm Tiyatro Yazıları

    Bu Tarihte Yayınlanan Diğer Yazılar
    Bu yazının yayınlandığı tarihte gündemdeki diğer yazılar aşağıda listelenmiştir...

  • Sadece ÇAY ve biraz SEMPATİ (Pınar Çekirge) - 7/6/2010
  • Tiyatro Koşulan Bir Devrimdir Koşuyolu'nda… (Yurdagül Yurtseven) - 7/6/2010
  • Konservatuar Yolculuğu (Cüneyt İngiz) - 7/6/2010
  • Tiyatro 34718 (Cüneyt İngiz) - 6/24/2010
  • GSM 8.Amatör Tiyatro Festivali'nde, Savaş Aykılıç'ın Not Defterinden - Tartuffe'ler Orgon'lar ve Diğerleri - Kadir Has Üniversitesi Tiyatro Topluluğu (Savaş Aykılıç) - 6/23/2010
  • Zülfü Livaneli Sahnede! - Leyla'nın Evi (İhsan Ata) - 6/23/2010
  • Eleştirmenlerden Arşivlik Bir Seçki (Metin Boran) - 6/23/2010
  • Antalyalılar, Nazım Hikmet'i Fazıl Say ve Mehmet Aksoy ile Andı (Üstün Akmen) - 6/23/2010
  • Rusya İzlenimlerim - Krasnodar Kentinde 4 Gün… (Tuncer Cücenoğlu) - 6/23/2010
  • 8. Amatör Tiyatrolar Komedyası (Ferhat Haznedar) - 6/23/2010
  • Kendinizi Politikacılara Bırakmayın, Kendi Kendinizi İyileştirin Oyunu: Elektra (Üstün Akmen) - 6/23/2010
  • Bir Kış Masalı – Çîrokek Zivistanê (Asmin N. Singez) - 6/18/2010
  • GSM 8.Amatör Tiyatro Festivali'nde, Savaş Aykılıç'ın Not Defterinden - Troya Geçilmez, İstanbul Kültür Üniversitesi Tiyatro Topluluğu (Savaş Aykılıç) - 6/18/2010
  • Hep Cesur Davrandım ! (Pınar Çekirge) - 6/18/2010
  • Ordu'da, Fındık-Fıstık Şenliği Yerine Tiyatro Festivali 6 Yaşında (Üstün Akmen) - 6/16/2010
  • Lütfen Herkes Yazmasın! (Yurdagül Yurtseven) - 6/15/2010
  • Elpiniki, Şarap Tadı ve Karanfiller (Baha Çıtakoğlu) - 6/15/2010
  • GSM 8.Amatör Tiyatro Festivali'nde, Savaş Aykılıç'ın Not Defterinden - Evlenme, Maltepe Üniversitesi Oyunculuk Bölümü (Savaş Aykılıç) - 6/4/2010
  • Askerlik Bitti (Arda Aydın) - 6/4/2010
  • Şişli Terakki Gençlik Tiyatroları Festivali'nin ardından… (Ümit Kireççi) - 6/1/2010
  • Cadıların Çığlığı - Hekate'nin Şarkısı (Cüneyt İngiz) - 6/1/2010
  • İstanbul Hatırası (Cüneyt İngiz) - 6/1/2010
  • Dört Başı Mamur Kuruç (Tuncer Cücenoğlu) - 5/26/2010
  • Kıbrıs Yakındoğu Üniversitesi'nin Yeni Tiyatrocu Adayı Mezunları (Üstün Akmen) - 5/26/2010
  • Bir Yaz Gecesi Rüyası ve KOÜ SSB (İhsan Ata) - 5/24/2010
  • Türkiye'de Kadın Olmak ile Dünyada Kadın Olmak Arasındaki Fark Nedir? (Asmin N. Singez) - 5/24/2010
  • Münchner Kammerspiele - Dava - Kafka- 17.Uluslararası İstanbul Tiyatro Festivali (Melih Anık) - 5/24/2010
  • Kanlı Nigar - Oyun İstasyonu (İhsan Ata) - 5/21/2010
  • King Kong'un Kızları ya da Bakıcı Terörü (Savaş Aykılıç) - 5/21/2010
  • Yahu Malkovich, Bu Ne Biçim Kitsch?: Şeytani Komedya (Üstün Akmen) - 5/21/2010
  • Kadınlar Savaş ve Komedi Üzerine (Cüneyt İngiz) - 5/20/2010
  • -Bir Festival- ki Sormayın, Sürüyor! Süründürüyor... (Dündar İncesu) - 5/20/2010
  • Uluslararası Karadeniz Tiyatro Festivali ve Bir İstek (Fatma Babuşçu) - 5/20/2010
  • Tiyatrocu Kadınların İmza Kampanyası Hakkında... (İmza Kampanyası) - 5/18/2010
  • Sokaklarda Bir Hayalet Dolaşıyor! (Tufan Taştan) - 5/18/2010
  • Aleksey Maksimoviç Peşkov MADRE (Yurdagül Yurtseven) - 5/18/2010
  • Kuş bakışı Malkovich: Bir Okuma gecesi… (Rengin uz) - 5/18/2010
  • Bireyden Toplumsala Şiddet Sarmalı (Metin Boran) - 5/12/2010
  • Trabzon'daki Tiyatro Şöleni, Cumartesi Akşamı Perde Kapatıyor (Üstün Akmen) - 5/12/2010
  • Uluslararası Karadeniz Tiyatro Festivali'nin 11.si Başladı ve Özlem Türkad (Üstün Akmen) - 5/7/2010


  • Tiyatro Kursu Başlıyor!
    5 Kasım'den itibaren her PERŞEMBE Kadıköy'de!
    Çalışanlara yönelik hobi sınıfı!



    Duyuru Panosu!



    Son Eklenen Tiyatro Oyunları

         Güncel Yazılar

    Yazar olmak ister misiniz?
    Yazar olarak tiyatrodunyasi.com ailesine katılmak, yazılarınızı yüzbinlerce tiyatroseverle paylaşmak isterseniz tiyatrodunyasi@tiyatrodunyasi.com adresine mail gönderebilirsiniz...

    Mail Listemize Üye Olun

         Güncel Haberler
    Şehir Tiyatroları, Özel Tiyatrolara Kasım Ayında da Sahnelerinde Yer Veriyor
    oyun atölyesi'nde yeni sezon başlıyor...

    Tiyatro Dünyası'nı takip Edin
     
     |