| Tiyatro Kursu  | Şirket Tiyatrosu
Tiyatro Dünyası
Tiyatro Dünyası Bu Sahnede...
 
Ana Sayfa  |  Hakkımızda  |  Yazılar  |  Haberler  |  Yazarlar  |  Tiyatro Oyunları  |  Tiyatro Grupları  |  Sanatçılar  |  Kaynak  |  Duyuru Panosu  |
Tutsak Padişahın, Bale Adımlarıyla İçsel Yolculuğu: V. MURAD
Üstün Akmen




V. Murad, 19. Yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu’nun vals, kadril, polka gibi Avrupa’nın popüler dans formlarında yüzlerce beste yapmış, “sultası” 93 gün sürmüş bir sultanı. Sık sık yinelenen sinirsel buhranları nedeniyle “Deli Padişah” diye de bilinmekte. Oysa deli meli değilmiş. Amcası Sultan Abdülaziz (1830-1876)’in yerine tahta geçince, amcasının esrarengiz ölümünün sorumluluğundan çekinmiş. Kültürlü, zarif, duygusal, sanatçı ruhlu biriymiş... Tahttan indirilmiş, İstanbul Boğazı gerdanlığının incilerinden Çırağan Sarayı’na ailesi ile birlikte yerleştirilmiş, daha doğrusu hapsedilmiş.

V. MURAD’IN KENDİ BENLİĞİ İLE İKİNCİ BENLİĞİ
Müzikolog Emre Aracı, librettosunu yazdığı, müziğini düzenlediği, 3 Mayıs 2012 akşamı Ankara Opera Sahnesi’nde dünya prömiyerini yapan “V. Murad” balesinde, didaktik bir tarih süreci izlemek istememiş. Padişahın tutsaklık yaşamından bir günü, Sultan’ın 50. Doğum gününü (21 Eylül 1890) kesit almış ve V. Murad’ı kendi benliği ile çatışan ikinci beni ile birlikte kurgulamış. Böylece, bir yandan gerçek V. Murad ile diğer taraftan zaafları nedeniyle olamadığı, ama imgeleminde pamuklara sararak sakladığı “güçlü Padişah V. Murad” karakterleriyle iki ayrı figür yaratmış. Müzikleri araştırmış, sormuş, soruşturmuş, kurcalamış, saptamış, yazmış koreografların eline bırakmış. Koreograflar G. Armağan Davran ve Volkan Ersoy, yazılı eseri ele almış, Emre Aracı’nın sözcüklerle can üflediği metni figürlere uygulamış, ortaya bir bale eseri çıkmış.

DRAMATİK/LİRİK FANTASTİK SENFONİSİNE
Emre Aracı’nın bizzat yerli ve yabancı arşivleri tarayarak saptadığı notalarla orkestrasyonunu “kısmen” hazırladığı proje, Ankara Devlet Opera ve Balesi Şefi Bujor Hoinic tarafından daha geniş bir partisyona uyarlanmış. Aracı-Hoinic ikilisi, V. Murad’ın o yıllarda bestelediği eserleri “kısmen” de olsa partisyonlarında kullanmış. Yetinmemiş, örneğin Sermüezzin Rifat Bey’in V. Murad’ın “cülûsu” vesilesiyle bestelediği hüzünlü mü hüzünlü “Prière”ini balenin uvertürü yapmış. Sultan Murad’ın piyano öğretmeni Guatelli Paşa’nın bestelerine, hatta onun Murad’a ithaf ettiği “Élegie”sine, Bartolomeo Pisani’nin ve Charles d’Albert’in eserlerine de yer vermiş. Yapıt, Chevelier August d’Adelburg’un Sultan Abdülmecid (1823-1861)’e ithafen bestelediği “Aux bords du Bosphore (Boğaziçi Kıyıları’nda)”un dramatik/lirik fantastik senfonisine kilitlenmiş.

SULTAN ABDÜLAZİZ’İN BESTESİ “LE GONDOLE BARCAROLLE”,
Senfoniye kilitlenmekle iyi de edilmiş, zira efsunlu bir yolculuğu anlatan senfoni, düşsel yapıya yaslanmış. V. Murad’ın babasının inşa ettirdiği (şimdi yerinde yeller esen) Dolmabahçe Sarayı Tiyatrosu’nda, şehzadeliği sırasında izlediği bale temsilini anlattığı tabloda icra edilen iki görkemli vals, eser içinde kendine pek güzel yer etmiş. Sultan Abdülaziz’in bestesi “Le Gondole Barcarolle”, bir “anımsama” tablosu olan 2. Perde başındaki Sultan Abdülaziz’in tahttan indirilişine yerleştirilmiş. Beste, Sultan’ın sisli bir günün sabahında kayıkla Topkapı Sarayı’na doğru sürgüne götürülüşünü anlatan tabloya pek güzel işlenmiş.

BENLİK ÇATIŞMASINDAN ORTAYA ÇIKAN DRAMATİK YAŞAMDAN KESİTLER
Emre Aracı’nın, handiyse arkeolojik bir çalışma yaparcasına sonuca ulaştığı tarihi ayrıntılar, koreografların elinde şekilden şekle taşınmış. V. Murad’ın, Sultan Abdülaziz’in, V. Murad’ın kızı Hadice Sultan’ın ve diğer aile mensuplarının klasik batı müziği formunda bestelemiş oldukları eserlerin tınıları, koreografik çalışmalarda ilginçlikler yaratmış. Sultan’ın yaşadığı travmaların yansımaları anlatılırken, Osmanlı’nın istediği ve beklediği padişah profilinden uzak, kendi içinde yaşadığı benlik çatışmasından ortaya çıkan dramatik yaşamdan kesitler, sahneye başarıyla aktarılmış. 2. Perde 3. Tabloda Çırağan Sarayı’nın altında bulunduğu tevatür edilen Mevlevi tekkesi ve Sultan Murad’ın dervişlerden yardım istemesi, sahneye bale adımlarıyla mükemmelen yansıtılmış. Ortaya, içinde klasik baleden de öğeler taşıyan neo-klasik bir eser çıkmış. V. Murad’ın yaşadığı ruhsal incinmelerin sahneye bale diliyle yansıması gibi kendi başına oluşan zorluk, Davran-Ersoy ikilisi sayesinde başarıyla aşılmış.

KENDİ BAŞINA BİR ÖYKÜYÜ ANLATABİLME GÜCÜ
Aracı-Hoitic ikilisinin “leitmotif” yapıya dayandırdığı, dramatik bütünlüğü olan yapıt, Davran-Ersoy ikilisinin başarılı koreografi katkısıyla ortaya çıkmış. Çıkmış da, (bilen bilir) ben her zaman opera ve bale eserlerinin sahneye konuluşunda teatral hava arayanlardanımdır. Örneğin “bale” dediğimiz; duyguları dans ve müzik eşliğinde anlatan sahne gösterisini, tiyatro sanatından soyutlamak mümkün mü?

Bence hayır!

Ne mutlu ki, Davran-Ersoy ikilisi oyunu sahneye hazırlarlarken, bu işin tiyatro yanını hiç mi hiç savsaklamamış. Bale-tiyatro ilişkilendirilmesinde tam da Metin And’ın “tiyatro dansı” tanımına uygunluk sağlanmış. Hani Usta: “… XVIII. yüzyılın ortalarında bale ilk kez operadan koptu ve bağımsız bir tiyatro sanatı oldu,” diyor ya! İşte tam da öyle! “Ballet d’action” kusursuz. “V. Murad”a, yazılı metne gerek kalmadan kendi başına bir öyküyü anlatabilme gücü sağlanmış. Büyük koreograf Salvatore Vigano’nun, romantik bale döneminin eşiğinde “dramatik anlatım” diye tutturmasının boşuna olmadığı, “V. Murad”da G. Armağan Davran ve A. Volkan Ersoy tarafından kanıtlanmış.

TEATRAL KOREOGRAFİDE BAŞARI
Malûmdur Vigano, 1801’de Viyana’da oynanan ve müziğini Beethoven’in yazdığı “Prometheus’un Yaratıkları” balesinden başlayarak tüm koreografilerinde, müziğe çok iyi uyan tavırlar ve yüz anlatımı yoluyla olayların akışının canlandırılması ilkesini getirmiş ya! Davran-Ersoy ikilisi de ne yalan söyleyeyim teatral koreografide başarıya ulaşmış. Koreograf-besteci-libretto yazarı üçgeninin bu somut gösterisi, yavaşlık ve devamlılık içinde sergilenme açısından bir ustalık gösterisi halini almış.

DANSÇILAR
Dansçılara gelince söylenecek olan şu ki, “V. Murad”ı canlandırmak hiç de kolay bir iş değil!

“Kolay” ne kelime, tam bir bıçak sırtı...

Cankat Özer, dansçı olarak dengenin merkez noktasını, denge düzeninin bozulup yerine gelmesini pek güzel sağlamış. Dansının akıcı olması için gerekli teknik kuralları iyi bildiğini ortaya çıkarmış. Burak Kayıhan, Hayali V. Murad’ın hareket çizgisini duruş ve adımlarda çok iyi yakalamış. Reftaridil Kadın Efendi’de, Sanem Ergüler’in dingin ve bakışımlı bir hareket için denge kuralına uyabilmesi; ayak ve kol hareketlerinin bitişlerdeki zamandaşlıkları özel alkışa hak kazanmış. Eleron Mevhibe Kadın Efendi’de Almula Ersoy, Hadice Sultan’da Selin Sezer danslarıyla olduğu kadar mimikleriyle ve “pas”larıyla oyuna uyum sağlamış.

OLABİLDİĞİNCE TEMİZ DANS TEKNİĞİ
2. Perde 3 Tablo’daki dervişlerin şiirsel dansları koreografların elinde usta işi kotarılmış. Geçit ya da hazırlık adımlarının önemli ve gösterişli adımlarla bağlanması, bu bağlanmalara kayıcı-sıçramalı adımların fevkalade başarıyla oturtulması; “arabesque”ler, dansçının önden görünüşlü attitude’ünden ayrı olarak yan görünüşü ile değerlendirilmesi başarıya katkı sağlamış. Fehime Sultan’da Mine Örsçekiç, Fatma Sultan’da Sanem Subaygil olabildiğince temiz dans teknikleriyle bedenlerini etkileyici kılmış. Diana ve Apollon karakterlerinde Arzu Kıran-Olıver Spence’in “Brisé”leri, “pirouette”leri, “demi-pointe”leri baleseverler için bir ziyafet niteliği kazanmış. Pulcinella Dansı’nda Özge Al, Aslıhan Baysak, Kadir Okurer, Cem Şenoğlu; Vals’de Müge Göktan, Ezgi Korkmaz, Emre Güler, Eren Keleş gözden ırak tutulmaması gerekenler arasında adları ilk sıralarda yer alanlar olmaya hak kazanmış.

CAMGÖZ’ÜN DEKOR-KOSTÜMÜ, GÖK’ÜN IŞIĞI
Savaş Camgöz’ün kostümlerine, dekor tasarımına ağzımı açarsam, biliyorum tiyatronun tanrıları beni çarpar. Camgöz’ün, hele Çırağan Sarayı’nın anıtsal rıhtım kapısını kullanışı, saltanat kayığının işlevselliği birer tasarım harikası olarak dahi tanımlanabilir, ama “Dolmabahçe Sarayı Tiyatrosu’nun içi” tablosunda saltanat locasının altındaki kontrplak üstü drape perde çizimi ne öyle ayol! O görkeme yakışmış mı hiç? Diğer taraftan, Fuat Gök’ün ışık tasarımı için, ışığın bir bale yapıtında görüntünün ardında gizlenen derin niteliği müzikle birlikte verebilmesi gerektiğini söyleyeceğim, hatta ve hatta rejisör, gerekirse yalnızca ışık ve müzikle birlikte tüm istediklerini anlatabilmeli diyeceğim, başka da bir şey dememeye özen göstereceğim.

DİYECEĞİM ŞU Kİ…
Fuat Gök, illa: “De hadi” derse, ışığın etken ve devingen olması gerektiğini, dansçıyı tamamlaması gerektiğini sözlerime ekleyeceğim. Ya Fuat Gök: “Bütün bu söylediklerin, benim tasarımımda var,” derse... O zaman?

O zaman ne diyeyim!

Desem, desem: “ışık salt aydınlatma için kullanılmaz, atmosfer yaratmak ışığın görevidir, uzam ya da hareket alanı ışıkla belirtilir,” diye söylenmeyi sürdüreceğim.

Bujor Hoinic yönetimindeki orkestrayı sual edecek olursanız, benim izlediğim akşam “sallabaşını al maaşını” icrası yapmadığı akşamlardan birini “idrak” etti diyeceğim.

Üstün Akmen
Evrensel


Yazarın Tüm Yazıları


Paylaş      
Yorumlar

Bu Oyun Hakkındaki Görüşlerinizi Paylaşın !

İsim
Mail  (Yayınlanmayacak)
Yorum
Güvenlik Kodu= 542
Lütfen bu kodu yandaki kutuya yazınız
 

    Son Eklenen Yazılar     En Çok Okunan Güncel Yazılar
'Ağaçlar Ayakta Ölür' - Nevra Serezli ve Tiyatro Kare (Füsun Akmen Balkaya)
Atam Siz Rahat Uyuyun Gençleriniz Size Layık - Yıllar Sonra 'Satıcı'nın Ölümü' - Bir Büyük Sanatçı Argun Kınal'a Veda
    Tüm Tiyatro Yazıları

    Bu Tarihte Yayınlanan Diğer Yazılar
    Bu yazının yayınlandığı tarihte gündemdeki diğer yazılar aşağıda listelenmiştir...

  • Eskişehir'de Bir Hafta Sonu-2 (Eskişehir BB Şehir Tiyatroları) (Melih Anık) - 5/18/2012
  • Eskişehir'de Bir Hafta Sonu-1 (Prof.Dr.Yılmaz Büyükerşen) (Melih Anık) - 5/17/2012
  • Muhafazakar Kumpanya'nın Asistçileri ve Golcüleri (2) (Kemal Oruç) - 5/17/2012
  • Türkiye'de Çin Kültür Yılı Etkinlikleri (Üstün Akmen) - 5/16/2012
  • Yakın Doğu Üniversitesi'nde Ciddi Bir Tiyatro Çalışması: Töre (Üstün Akmen) - 5/16/2012
  • Tiyatro Fora ve Portakal Çiçeği Suyu (Cüneyt İngiz) - 5/16/2012
  • Kocaeli Şehir Tiyatrosu da Sus(m)uyor! (İhsan Ata) - 5/14/2012
  • Annelerimize... Gençlik Günleri 2012, Anneler Günü 2012 (Can Murat Yaşar Şengel) - 5/14/2012
  • Üç Yanlış Bir Doğruyu Götürür (Nedim Saban) - 5/14/2012
  • Parçalanmış zaman üstünde dans: Şakayla Söyler Haldun Taner (Tevfik Yalçın) - 5/11/2012
  • Tutsak Padişahın, Bale Adımlarıyla İçsel Yolculuğu: V. MURAD (Üstün Akmen) - 5/9/2012
  • İBB Kültür Müdürlüğü'nün Repertuvarı(?) (Melih Anık) - 5/9/2012
  • Antonius ve Kleopatra'nın Aşkı Oyun Atölyesi'nde (Metin Boran) - 5/7/2012
  • Bindik Bir Otobüs'e (İBBŞT) (Melih Anık) - 5/7/2012
  • Aslında Devlet De Biraz Haklı - Tarafsız Da Olmalı (Kaan Erkam) - 5/7/2012
  • Ferhan Şensoy'un Orta 2'den Terk Arkadaşı, Ayakkabıcı Hüseyin (Murat Örem) - 5/3/2012
  • Afife Ödülleri'nden izlenimler: TÖRENDE İSYAN VAR! (Rengin Uz) - 5/3/2012
  • Cüneyt Türel Taziye Sayfası - Başsağlığı Mesajınızı Yazın (Taziye Sayfası) - 5/1/2012
  • Ezberini Unutan Aktör! (Nedim Saban) - 4/29/2012
  • Kötülükten İyilik Görenlerin Öyküsü: AUT (Üstün Akmen) - 4/28/2012
  • 23. Nisan Çocuk Şenliği ve Karagöz Dadım Olsana (Cüneyt İngiz) - 4/26/2012
  • Hakan Meriçliler Röportajı: Feuerbach'tan Çağatay Koçtuğ'a (Onur Şimşek) - 4/25/2012
  • Çöl Kaplanı Fahrettin Paşa - (Medine Müdafaası) TV Dizisinden Önce Tiyatro Sahnesi'nde (Savaş Aykılıç) - 4/25/2012
  • Sözleşme'nin Özel Hayata Karışma Hakkı Var Mıdır? (Savaş Aykılıç) - 4/25/2012
  • Engin Alkan ile Afife Ödülleri Hakkında Konuştuk (İsmail Can Törtop) - 4/23/2012
  • Engin Alkan ile Şehir Tiyatroları'ndaki Yönetmelik Değişikliği Hakkında Konuştuk (İsmail Can Törtop) - 4/23/2012
  • SERBEST ÇAĞRIŞIM (Nedim Saban) - 4/22/2012
  • Metin Boran Yazdı: Sırada Devlet Tiyatroları Var (Metin Boran) - 4/22/2012
  • Muhafazakar Kumpanya'nın Asistçileri ve Golcüleri (1) (Kemal Oruç) - 4/22/2012
  • Şehir Tiyatroları Benim Neyim Oluyor? (Murat Örem) - 4/20/2012
  • İBBŞT Yeni Yönetmelik Üzerine Düşünceler (1) (Melih Anık) - 4/20/2012
  • Nedim Saban, Şehir Tiyatroları'nda Yönetmelik Değişikliğini Yazdı! (Nedim Saban) - 4/19/2012
  • Ali Erdoğan, Şehir Tiyatroları'nda Edebi Kurul'un İlk Toplatısını Yazdı (Ali Erdoğan) - 4/19/2012
  • İBBŞT'da Yeni Yönetmelik, -Kabahatin Çoğu Senin Canım Kardeşim-! (Melih Anık) - 4/17/2012
  • Vefa Arıyor(d)um… (Can Murat Yaşar Şengel) - 4/17/2012
  • Sıkıntılı Bir Oyun: Yanık (İstanbul DT) (Melih Anık) - 4/17/2012
  • Rengin Uz, Şehir Tiyatroları'na yapılan müdahaleyi yazdı (Rengin Uz) - 4/14/2012
  • Doğum Gününüz Kutlu Olsun Nisa Ablacığım (Can Murat Yaşar Şengel) - 4/14/2012
  • Neruda'ya Güzelleme: Ateşli Sabır(İBBŞT) (Melih Anık) - 4/12/2012
  • Yalıtım Sarmalında Kendini Yok Eden İnsanlığın Öyküsü: İzole (Üstün Akmen) - 4/12/2012
  • Çok Katmanlı Bir Aile Dramı: Limonata (Üstün Akmen) - 4/12/2012


  • Tiyatro Kursu Başlıyor!
    5 Kasım'den itibaren her PERŞEMBE Kadıköy'de!
    Çalışanlara yönelik hobi sınıfı!



    Duyuru Panosu!



    Son Eklenen Tiyatro Oyunları

         Güncel Yazılar

    Yazar olmak ister misiniz?
    Yazar olarak tiyatrodunyasi.com ailesine katılmak, yazılarınızı yüzbinlerce tiyatroseverle paylaşmak isterseniz tiyatrodunyasi@tiyatrodunyasi.com adresine mail gönderebilirsiniz...

    Mail Listemize Üye Olun

         Güncel Haberler
    Şehir Tiyatroları, Özel Tiyatrolara Kasım Ayında da Sahnelerinde Yer Veriyor
    oyun atölyesi'nde yeni sezon başlıyor...

    Tiyatro Dünyası'nı takip Edin
     
     |