| Tiyatro Kursu  | Şirket Tiyatrosu
Tiyatro Dünyası
Tiyatro Dünyası Bu Sahnede...
 
Ana Sayfa  |  Hakkımızda  |  Yazılar  |  Haberler  |  Yazarlar  |  Tiyatro Oyunları  |  Tiyatro Grupları  |  Sanatçılar  |  Kaynak  |  Duyuru Panosu  |
Antigone; Tiyatroda Bir Doruk, Dorukta Bir Tiyatro!
Savaş Aykılıç



ANTİGONENİN PROMETEUS ÜZERİNDEN ÇÖZÜMLENMESİ

Antigone ne anlatıyor ?
Aiskylos , “Prometeus” ile ne anlatıyorsa onu…
Diyalektik ve retorik yardımı ile ; (Protogoras’ın ünlü sözü) : “İnsan her şeyin ölçüsüdür.”

(Kreon ve Antigone ölçüsüz bir aşırılıkla ;kör inatla devlet ve inancı (yasalarını) karşı karşıya getirirler.Tıpkı Prometeus ve Zeus karşıtlığında olduğu gibi.
Ayrıca zıdlıkların varlıklarının birbirinin varlığına borçlu bulunduğu…

( Antigonenin inanç yasaları ile Kreon’un devlet yasaları ile Zeus ve Prometeus’un simgelediği akıl ve öngörünün aslında tek ve bir bütünün iki ayrı parçası) ,
Diğer bir deyişle , uzlaşmaz çelişkilerin uzlaşmaması halinde ortaya çıkan zorunlu trajedi(ler)…!

(Antigon ve Kreon ; Zeus ve Prometeus tavizsiz ödünsüz kör inatları nedeniyle hepsi de yıkıma uğrayacak bu eylemlerinin bedelini yalnız kendileri değil çevrelerinin ödeyerek acılara boğulması…)

Yani zıdların birliği ve sentezi sözünden “diyalektiği” anlıyorum.
Ayrıca , “güzel konuşma sanatı” , “ tartışma” metodu ile “izleyicilerin yargıda bulunmasını sağlamak” ve “ikna” ; yani hukuki , politik ve hitabi anlamda çıkarsama/akılyürütme/düşünce doğurtma sanatından ise “retoriği “ anlıyorum.

Evet ,iktidar ve akıl Zeus’un olabilir ama bilgisiz ve öngörüsüz (Promete-us’suz)bir akıl ve iktidar da-sonunu göremeyeceği için akıldışı ve öngörüsüz kararlarla ve ölçüsüz aşırılıklarıyla pekala trajedilere neden olabilir…

Akıl ve öngörü ; Zeus ve Prometeus ; tiyatro retoriği /dili ile tek ve bir bütünün ikiye bölünmüş ve zıdlık haline getirilmiş karşıtlıklarından (diyalektik birlik) başka bir şey değildir.

Oyunun sonunda denmek isteniyor ki :
“Ey seyirci ! Ey vatandaş ! Aklını (Zeus) ve öngörünü (Prometeus) bağdaştır , barıştır , sentezle ; eğer trajedilerden uzak , barışık ve mutlu yaşamak istiyorsan !”

Peki “Antigone” ne anlatıyor ? Oyun seyirciye ne diyor ? Ne demek istiyor ?
“Ey seyirci ! Ey meclis ! Ey vatandaş ! Ey bu oyunu seyredip hayat üzerine yeni yargı(lar) ve karar(lar) verecek olanlar !... Devletin yasaları (Kreon) ile ilahi /Tanrısal yasalar çelişmemeli , uyuşmalı ve sentezlenmelidir. Yoksa hem Kreon (iktidar) ve hem birey ; Antigone , Prens Haimon , ana kraliçe Euridike ve giderek bütün bir toplum/halk (aynı kandan ve aileden de olsalar) trajedilerden , felaketlerden ve acılardan kurtulamaz…

TİYATRO TARİHİNDE ANTİGONE
Antigone öyküsü tiyatro tarihi boyunca pek çok yazara ve yönetmene (çağlarına bir ayna tutmada) doğurgan bir esin kaynağı olmuş.

Kimi sanatçı Kreon üzerinden tiranlığı/diktatörlüğü eleştirmiş ; baskı , korku ve devletin terör rejimine vurgu yapmış. Kimi Antigone üzerinden bireyin çoğaltılması gereken hak ve özgürlüklerinin altını çizmiş. Kimileri de sofu/muhafazakar Sophokles ve Antigone üzerinden inanç özgürlüğünü merkeze almış.

Peki Kenan Işık ne yapmış ?

KENAN IŞIK’IN (DOĞU VE BATI SENTEZİ) ANTİGONE UYARLAMASI
Stilizasyon ve sentez !

Doğuyu ve Batı’yı birleştirerek ve sentezliyerek “bizden bir Antigone” ortaya çıkarmış.

Önce stilize etmiş oyunu , soyutlamış antik çağdan . Zamansız ve mekansız ya da her zamana (döneme/çağa) ve mekana (coğrafyaya)uygulanabilecek bir stil geliştirmiş.

OYUN GÖRSELİNDE STİLİZASYON VE SENTEZ
Sonra da antik Antigone öyküsünü antik Yunan’dan alıp çağdaş (günümüz) dünyasına getirmiş.Coğrafi anlamda da oyununu doğunun ve batının ortası (kesişim kümesi ve sentezi) olan Ortadoğu/Mezopotamya/Anadolu (Küçük Asya) topografyasını imleyen/çağrıştıran bir bölgeye - bu iki dünyayı sentezleyerek – bir güzel yerleştirivermiş.

Dekorda bu doğu batı sentezi , ilk önce üç blok kesme taştan yapılmış antik bir tapınak kapısı üzerine Urfa Göbeklitepe rölyefleri ile Adıyaman –Nemrut dağında bulunan Antiochus anıt mezarındaki Apollon , Zeus ve Anadolu kartalı heykellerinden esinlenildiği açıkça belli olan bir tapınak ören yeri/yıkıntısı çevre düzeni ile verilmiş.

Burası hem bir antik oyunlardaki saray önü,hem bir meydan,hem bir oditoryum/meclis, hem bir Antigone’nin kapatıldığı mağara olabiliyor ışıkla. (Işık : Önder Arık , Dekor : Elena İvonova)

Besbelli ki Işık Antiyokus anıtını boşuna seçmemiş ; malum Antiyokus da antik çağda doğunun (İon ve Yunan ile Mısır) tanrılarını birleştirmiş,sentezlemiş idi.(Belki de Antiyokus adı Doğu’da ve kutsal kitaplarda Nemrut olarak geçiyordu ; yani yine bir bireşim;sentez…)

Oyun boyunca renkleri sürekli değişen bu muhteşem dekorun eğer varsa biricik eksiği oyun boyunca işlevsel olmaması ; oyunun başında sözünü söylüyor ve bir daha da ne oyuncular ne de reji yüzüne bakmadığı için susuyor , onlar görmeyince seyircinin de gözleri alışıyor ve bir daha da dekoru görmüyor/düşünmüyor.

Kostümde aynı sentezi antik giysiler ile altlarındaki batik kot pantalonlarda görmek olası. Koro hem bir antik yunan tiyatrosu korosu hem halk hem de askerler olabiliyorlar seyirciyi hiç yadırgatmadan. (Kostüm : Elena İvonova)

Müzikte ise hem antik yunan tiyatrosunun trajik patosu (acısı) Anadolu uzun havaları ve ağıt geleneği ile verilmesinden ve hem de ney ile lirin saz ile kemanın birlikte çalınmasında benzer bir sentez arayışı bulunabiliyor.Doğu ve batı ezgileri birbirine karışıyor , mono ve sterio , tekseslilik ve çok seslilik kulaklarımıza harmonik/uyumlu bir bütünlük ile sesleniyor.

Şark’ılar ve Türkü’ler ile Batı Müziğinin muhteşem buluşması kulaklarımızı okşuyor… (Müzik : Ayla Çelik , Aranjör ve Ton Maister : Çağrı Kodomanoğlu)

Işık , deyim yerinde ise , “Bir oyun hem yerel hem de evrensel nasıl olur”un dersini vermiş…

ÇAĞDAŞ ANTİGONE YORUMU
Bu anlamda oyun metninde eski ile yeniyi , antik ile çağdaşı birleştirmiş , harmanla-mış…Temel olarak Sophokles metnini ve olaylar örgüsünü alarak Brecht ve Anoulih’in Antigonelerinden de esinlenerek ve yararlanarak çağdaş bir (adeta Anadolu) Antigonesi ortaya çıkarmayı başarmış.

Bana oyun sanki bir mahkeme konsepti (çerçevesi) içersinde yorumlanmış gibi geldi. Antigone –suçlanan sanık. Kreon onu suçlayan savcı. Terezias ve Koro ; Antigoneyi savunan avukatlar ve seyirci de yargıç/jüri rolündeydiler sanki…

En aza minumuma indirgenmiş yalın bir aksiyon ve ekonomik bir mizansen düzeni ile vurgu oyunun felsefi/düşünsel ağırlığına odaklanmamız isteniyor gibi. Kolayca sentimantel /duygusal bir drama ve egzajere edilmeye/abartılmaya açık olan seyircinin acıma ve korku duygularının kışkırtılmasından çok asıl vurgunun Antigone ve Kreon’un simgelediği kavramların ve karşıtlıkların üzerinde olduğu seziliyor.

Gözü yaşlı tragedya yerine , Aristoteles’in de dediği gibi “ağırbaşlı tragedya” dediği türden bir yorumla karşı karşıyayız…

YÜZLEŞME VE HESAPLAŞMA YORUMU
Rejinin mahkeme yaklaşımı ve çağrışımı sayesinde hem Antigone’yi hem de Kreon’u hem yakın hem uzak açılardan izliyor , oyun ilerledikçe kah birine kah diğerine hak veriyor , trajediyi yaratan antigonist /uzlaşmaz çelişkileri ve tarafların nerede ve nasıl aşırılıklara giderek ölçüyü kaçırdıklarına tanık oluyoruz.

Derken kahin kör Terezias geliyor , bir anlamda Prometeus oyunundaki Prometeus ile aynı işlevle ; aşırılığa gitmemesi için uyarıyor Kreon’u , öngörü/kehanetleriyle yol göstermeye çalışıyor. Devlet şiddeti dizginlenemez,kontrol edilemezse tiran tarafından nelere yol açabileceğini ve nelere mal olabileceğini gözlemliyoruz.

“BİZİM ANTİGONE”
“Eden bulur” , “ilahi adalet” , “mağrur olma Kreon senden büyük Zeus var” diye düşünüyoruz oyunun sonunda ve kendi akıl muhakememizde bir karara varıyoruz : “Men dakka dukka ” ; “mesur of mezura” /”ölçüye ölçü , kısasa kısas”,”kan kanı doğurur”, “rüzgar eken fırtına biçer” , “şiddet , şiddeti ; adaletsizlik yeni adaletsizlikleri doğurur”,diyoruz. Böylece bu kıssadan /öyküden hissemizi ; ibret dersimizi alıyoruz…

ANTİGONİZMA (UZLAŞMAZ ÇELİŞKİLER) VE ANTİGONE
Gerçek hayatta Kreon ya da Antigone’nin ya da ikili her ilişkide olduğu gibi karşılıklı ödün verme ve geri çekilme yerine anlamsız ve gurur ve kibire batmış bir kör inatın ; izansızlığın nelere mal olacağını yakından idrak ediyoruz. Tiyatronun dolaylı ve tersinden ders vererek anlatma dilinin güzelliğini idrak ediyoruz.

Her şeyin ölçüsünün insan ve insanlık olduğunu bir kere daha kavrıyoruz.

Sanki denmek isteniyordur ki :

“Ey seyirci! Eğer trajedilerden uzak kalmak istiyorsan her zaman aklını kullan , ölçüsüzlüklerden uzak dur ; “temkinli ol”…Zıdlıkları , karşıtlıkları ve bütünlükleri ile değerlendir , karşıt dinamikleri sentezlemeyi (oyunda devletin yasaları ile kadim ilahi yasalar) bil ! Aksi halde senin de akıbetin bu “oyundaki” gibi olur…

OYUNCULUKLAR :

KENAN IŞIK’IN “FETİŞ OYUNCUSU” ATİLLA OLGAÇ FENOMENİ
Unutulmaz “Macbeth” ve “Abdülcambaz” yorum ve kompozisyonlarından sonra Kenan Işık ve Atilla Olgaç ikilisi bu kez de yine oyuncu ve yönetmen olarak ayrı ayrı büyük bir projeye imza atmışlar. Usta oyuncu Olgaç , Kreon rolündeki büyüleyici performansı ile hem kendi hem de ülke tiyatro tarihinde Olimpos doruklarına çıkıyor.

ASIL (TRAJİK) KAHRAMAN KREON
Oyunun adının Antigone olmasına karşın dramaturjik anlamda oyunun dönüşüm geçiren trajik bir kahramanı olarak Kreon’un aslında oyunun asıl eksen kişisi , gizli başrolü olması , Olgaç’ın Kreon rolünün farklı duygularını (yedi ana renk ; yedi ton ; yedi ana duygu ; 1. Öfke (Öfke ve gerilim politikası ile Kreon Antigone’nin yasağı çiğnemesine öfkelenir) ,2.Korku (Kreon yeni bir kardeş savaşından korkmaktadır.) 3.Üzüntü (Kreon Antigone’nin peşinden oğlunu ve eşini de bu haksız ve adaletsiz devlet yasağına kurban vermenin üzüntüsü ile finalde kahrolacaktır.),4.Mutluluk (Kreon oyunun başında finaldeki düşmenin aksine çok mutludur.),5.Hayret (Antigone’nin kardeş savaşında ölen saldıran kardeşin cenazesinin gömülme yasağını çiğnemesine Kreon çok şaşırır.),6.Tiksinme (Kreon gururu kibiri yüzünden Antigone’yi küçümser,aşağılar ve itibarsızlaştırır),7.Utanma (Kreon finalde Antigone’ye yaptığı haksızlıktan ve kör inadı yüzünden onun ve diğerlerinin ölümü karşısında pişman olur ve yaptıklarından utanır.…) ; olanca zenginliği ile bir kuyumcu inceliği ile işlemesine olanak tanımış gibi görünüyor .

ALİ SÜRMELİ VE DOĞULU ERMİŞ YORUMUYLA TEREZİAS ROLÜ
Ali Sürmeli’nin doğulu ermiş/bilge imajlı kahin Terezias kompozisyonu gerek bir meddah/dengbej /anlatıcıda gerekse Kreon’u uyardığı sahnedeki sıra dışı oyunculuğu ile… o da oyunculuğun Olimpos’una yükseliyor…(O da Olgaç gibi Işık’ın vazgeçemediği oyuncularından ; “Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz”daki Yaşar rolü de unutulmazdır Sürmeli’nin…)

KOROBAŞINDA USTA OYUNCU SUNA SELEN FAKTÖRÜ
Kadınların korobaşında bir başka usta oyuncu ; Suna Selen oyunun seyir keyfini yükselten ve yücelten oyuncuların başında geliyor.(Ona erkekler korosunun başındaki basbariton sesi ile Tarkon Koç başarıyla eşlik ediyor.)

BARIŞ BAĞCI VE MURAT SARI’DAN KEYİFLİ OYUNCULUK SEYRİ
Haimon’da Barış Bağcı , Muhafız ve Haberci’de Murat Sarı oyunun önemli payandalarından ikisi , onlar olmasa bu başarı piramidi çökebilir.İkisi de ustalıklarının zirvesinde keyifli oyunculuklarıyla unutulmaz bir iş çıkarıyorlar.

GÖZDE OKUR VE TAİES FARZAN’DAN ZEVKLİ BİR “BİZİM ANTİGONE” YORUMU
Antigone rolünde Gözde Okur ve Taies Farzan olağanüstü performansları ile göz dolduru-yorlar. Genç oyuncu Selin Tekman da İsmene rolü ile ona eşlik ediyor , Antigone’nin karakterinin ve aşırılıklarının daha iyi ortaya çıkmasını sağlayan bir karşıt karakter olarak ortaya çıkıyor.

Böylece seyirci Antigone’nin ödün vermez kararlılığını , aşırı tavizsizliğini , deyim yerinde ise kendi huzuru ve mutluluğu dahil çevresindeki herkesi ,-bir başka kendi kör inatta ve benzeri Kreon ile birlikte- felaketlere sürükleyen karşı duruşunu daha net görebiliyor.

DİĞER ÖNE ÇIKANLAR
Euridike’de Tuğçe Şartekin Karasu da anne kompozisyonu ile akılda kalıcı bir başarıya imza atmış.Nedime’de Fatma İnan , Korumalarda Eylem Server Ünüvar ve Gökhan Yılmaz ile Çocuk Oyuncu Gökhan Mert Yılmaz oyunun başarısında ki diğer pay sahipleri.
Koro’da ise Tarkan Koç , Hilal Kuvvet , Bora Godri , Onur Erteman ,Gülcan Burcu Değirmenci,Hande Gençörnek ve Simel Keçecioğlu önplana çıkan solistler.

Sonuç olarak bu projenin mimarı yazar ve yönetmeni Kenan Işık , tiyatro dünyamızın bir güneşi olarak , bu projesi ile (turnelerle) de hem ülkemize , hem de dünyaya tiyatromuzun ışığını saçıyor ve hem de böylece tiyatro penteonumuzun baş köşesine yerleşiyor…

Savaş Aykılıç
08.KASIM.2012



Yazarın Tüm Yazıları

Oyun tanıtım sayfası:  Antigone
 
Paylaş      
Yorumlar

Bu Oyun Hakkındaki Görüşlerinizi Paylaşın !

İsim
Mail  (Yayınlanmayacak)
Yorum
Güvenlik Kodu= 586
Lütfen bu kodu yandaki kutuya yazınız
 

    Son Eklenen Yazılar     En Çok Okunan Güncel Yazılar
Süt Kardeşler - Süheyl Behzat Uygur Tiyatrosu 2020
Atam Siz Rahat Uyuyun Gençleriniz Size Layık - Yıllar Sonra 'Satıcı'nın Ölümü' - Bir Büyük Sanatçı Argun Kınal'a Veda
    Tüm Tiyatro Yazıları

    Bu Tarihte Yayınlanan Diğer Yazılar
    Bu yazının yayınlandığı tarihte gündemdeki diğer yazılar aşağıda listelenmiştir...

  • Bugünün Hedda Gabler'i… (İhsan Ata) - 11/26/2012
  • Birileri Bizi Yiyor (BBY) (Nevzat Süs) - 11/22/2012
  • Craft Tiyatro'dan Uğrak Yeri (Rengin Uz) - 11/22/2012
  • Tiyatro Zehirlenmelerinde Kullanılmak İçin Evde Yapılacak Ballı İksir Formülleri (Murat Örem) - 11/22/2012
  • Kerem Güney İçin Güneşli Bir Sonbahar / Kış Yazısı (Murat Örem) - 11/20/2012
  • Kocaeli Şehir Tiyatrosu'nun 16.Sezonunda Kral Lear (İhsan Ata) - 11/20/2012
  • Ibsen'den Bir Anti-Kahraman Öyküsü: Hedda Gabler (Üstün Akmen) - 11/15/2012
  • Huzur Sokağı'nın Emine Erdoğanlı Galasından İzlenimler (Nedim Saban) (Nedim Saban) - 11/15/2012
  • Nedim Saban, Huzur Sokağı Oyununu Değerlendirdi (Nedim Saban) - 11/15/2012
  • Tiyatronun Sorunu, Sadece Tiyatrocunun Sorunu Mu (Özer Arslanpay) - 11/12/2012
  • Antigone; Tiyatroda Bir Doruk, Dorukta Bir Tiyatro! (Savaş Aykılıç) - 11/9/2012
  • Tiyatromuza yeni bir yıldız mı doğuyor ne: Aşkın Sıradanlığı (Üstün Akmen) - 11/7/2012
  • Nora'nın Öyküsü İzmir Devlet Tiyatrosu'nda: Bir Bebek Evi (Üstün Akmen) - 10/31/2012
  • Özelleştirmeyi ve grevi anlatan oyun Dar Ayakkabı İle Yaşamak (Hayati Asılyazıcı) - 10/29/2012
  • İzmir Devlet Tiyatrosu'nda İzleyemediğim Oyun: Bağdat Hatun (Üstün Akmen) - 10/25/2012
  • Ödipus Şehre İndi! (İhsan Ata) - 10/23/2012
  • Yıldırım Önal'la Oğuz Atay Yakın Akrabaysa Bay Feuerbach Kimlerden? (Murat Örem) - 10/18/2012
  • Metin Boran'ın Hilmi Zafer Şahin Röportajı (Metin Boran) - 10/16/2012
  • Erol Günaydın Taziye Sayfası - Başsağlığı Mesajınızı Yazın (Taziye Sayfası) - 10/15/2012
  • İktidarların tiyatro korkusu (Metin Boran) - 10/12/2012
  • Yeniden Bertolt Brecht (Hayati Asılyazıcı) - 10/12/2012
  • Sidikli Kasabası Burası / Dünyaya Kendi Gözüyle Bakar (Murat Örem) - 10/10/2012
  • Lulabay: Bir Cihangir ya da Yer Değiştirmenin Hikâyesi (Cansu Karagül) - 10/10/2012
  • Bozkurt Kuruç Hoca Dedi Ki: Sırça Kümes değil, Sırça Küme'dir (Üstün Akmen) - 10/10/2012
  • Bey Oğullarının Yokolduğu Beyoğlu'nda Çarpışmalar: Kazaen (Üstün Akmen) - 10/10/2012
  • Mutsuzluk Komedisi: Anita'nın Aşkı ya da Antigone New York'ta (Üstün Akmen) - 10/8/2012
  • Tarık Günersel'den Hiciv Yüklü Şiirsel Trajedi: Zırhlı Kurt (Üstün Akmen) - 10/8/2012
  • 74 ve 76 kişilik Tiyatro Üzerine (Nedim Saban) - 10/8/2012
  • Buruk Olmayan Ezgi - Largo Desolato (Gülin Dede Tekin) - 10/5/2012
  • Gözü Matematikten Yılmış -Tuhaf Tabiatlı Çocuk-, Bedri Rahmi EYÜBOĞLU ve Tek Kişilik Yaşam Oyunu (Murat Örem) - 10/4/2012
  • Çirkin - Devlet Tiyatroları (Gönenç Kaytaz) - 10/4/2012
  • Perdeler açılırken İstanbul Şehir Tiyatroları (Hayati Asılyazıcı) - 10/2/2012
  • Ankara Devlet Tiyatrosu'nda Tennesse Williams: Sırça Kümes (Üstün Akmen) - 10/2/2012
  • Dertsiz Oyun'un Derdi - Yiğit Sertdemir - Altıdan Sonra Tiyatro (Melih Anık) - 9/25/2012
  • Sanat Dünyamızın Ördek Tecavüzcüler (Nedim Saban) - 9/24/2012
  • Benim de Babaannemin Başı Bağlıydı (Nedim Saban) - 9/24/2012
  • 10. Kıbrıs Tiyatro Festivali İNADINA Sürmekte... (Üstün Akmen) - 9/19/2012
  • Türk tiyatrosu ve Münir Özkul (4) (Hayati Asılyazıcı) - 9/15/2012
  • Türk tiyatrosu ve Münir Özkul (3) (Hayati Asılyazıcı) - 9/15/2012
  • Türk tiyatrosu ve Münir Özkul (2) (Hayati Asılyazıcı) - 9/15/2012
  • Türk Tiyatrosu ve Münir Özkul (1) (Hayati Asılyazıcı) - 9/15/2012


  • Tiyatro Kursu Başlıyor!
    17 Şubat'tan itibaren her PAZARTESİ Kadıköy'de!
    Çalışanlara yönelik hobi sınıfı!



    Duyuru Panosu!



    Son Eklenen Tiyatro Oyunları

         Güncel Yazılar

    Yazar olmak ister misiniz?
    Yazar olarak tiyatrodunyasi.com ailesine katılmak, yazılarınızı yüzbinlerce tiyatroseverle paylaşmak isterseniz tiyatrodunyasi@tiyatrodunyasi.com adresine mail gönderebilirsiniz...

    Mail Listemize Üye Olun

         Güncel Haberler
    Hangisi Karısı, 5. Sezonunda!
    Istanbul Fringe Festival - Uluslararası Performans Sanatları Festivali (18-22 Eylül 2019)

    Tiyatro Dünyası'nı takip Edin
     
     |